HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, to niezwykle powszechny wirus, z którym w ciągu życia styka się większość osób – ryzyko zakażenia dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Wirus przenosi się głównie przez bliski kontakt skóra-skóra, najczęściej podczas kontaktów seksualnych, ale do zakażenia może dojść nawet przy pierwszych intymnych relacjach i nie wymaga pełnego stosunku. Zdarzają się także zakażenia przez kontakt z zakażoną skórą czy, rzadziej, podczas porodu. Najczęściej jednak zakażenie przebiega bezobjawowo i organizm sam zwalcza wirusa w ciągu kilkunastu miesięcy. Warto podkreślić: HPV to nie tylko „choroba weneryczna” – z wirusem może zetknąć się każdy, bez względu na wiek czy doświadczenia seksualne.
Większość infekcji HPV nie powoduje żadnych objawów i mija samoistnie. Jednak część typów wirusa może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak:
W skali świata HPV odpowiada za około 690 tysięcy przypadków nowotworów rocznie. W Polsce to ponad 3 tysiące zachorowań każdego roku, z czego największe żniwo zbiera rak szyjki macicy.
Szczepienie przeciw HPV to najskuteczniejsza metoda ochrony przed chorobami wywoływanymi przez tego wirusa. Szczepionka pozwala organizmowi wytworzyć odporność zanim dojdzie do zakażenia, dzięki czemu można praktycznie wyeliminować ryzyko poważnych powikłań – przede wszystkim nowotworów. Co istotne, szczepienie zaleca się zarówno dziewczętom, jak i chłopcom, bo HPV zagraża obu płciom.
Skuteczność szczepionek potwierdzają dane z krajów, które wprowadziły powszechne szczepienia ponad 15 lat temu – w tych populacjach liczba zachorowań na nowotwory szyjki macicy spadła o ponad 85%, a zachorowań na brodawki płciowe o 90%. Wśród w pełni zaszczepionych nastolatek nie notuje się nowych przypadków raka szyjki macicy.
Najlepsze efekty daje szczepienie przed pierwszym kontaktem z wirusem – dlatego optymalny wiek to 9–14 lat. W Polsce od 2023 roku szczepienie jest bezpłatnie dostępne dla dziewcząt i chłopców w tym przedziale wiekowym, a od września 2024 program obejmuje również młodsze dzieci od 9. roku życia. Im wcześniej zostanie podana szczepionka, tym skuteczniejsza będzie ochrona.
Dla starszych nastolatków oraz młodych dorosłych szczepienie także przynosi korzyści. Osoby do 26. roku życia (a w przypadku kobiet nawet do 45. roku życia) mogą się szczepić – skuteczność potwierdzają badania kliniczne. Dla młodzieży 15–18 lat szczepionka jest dostępna na receptę z refundacją.
W Polsce stosuje się dwa rodzaje szczepionek:
Schemat szczepień zależy od wieku: dzieci i młodzież do 14. roku życia otrzymują dwie dawki w odstępie minimum 5 miesięcy; starsze osoby – trzy dawki w ciągu sześciu miesięcy.
Szczepionki przeciw HPV przeszły rygorystyczne badania kliniczne. Po podaniu setek milionów dawek na całym świecie nie odnotowano zwiększonego ryzyka poważnych skutków ubocznych – profil bezpieczeństwa szczepionek jest bardzo dobry. Najczęstsze, łagodne działania niepożądane to ból lub zaczerwienienie w miejscu wkłucia, przemijające bóle głowy czy uczucie zmęczenia. Ciężkie reakcje alergiczne zdarzają się bardzo rzadko, a wszystkie miejsca szczepień są odpowiednio przygotowane na takie sytuacje.
Program szczepień HPV jest dobrowolny i w pełni bezpłatny dla dzieci w wieku 9–14 lat. Wystarczy zgłosić się do swojej przychodni POZ lub zapisać dziecko przez Internetowe Konto Pacjenta albo infolinię 989. Szczepionki są dostępne od ręki, a wybór preparatu zależy od dostępności – obie opcje są równie skuteczne.
Przed szczepieniem należy zadbać, aby dziecko było zdrowe (bez objawów infekcji), zabrać książeczkę szczepień i po podaniu szczepionki pozostać przez kilkanaście minut w przychodni na obserwacji.
Podsumowanie:
Szczepienie przeciw HPV to skuteczna inwestycja w zdrowie dziecka. Chroni przed groźnymi chorobami, w tym przed rakiem szyjki macicy i innymi nowotworami związanymi z HPV. Dzięki powszechnemu programowi szczepień można skorzystać z tej ochrony łatwo i bezpłatnie. Warto rozważyć szczepienie i porozmawiać z lekarzem o tej możliwości – to realna szansa, by uchronić swoje dziecko przed poważnymi chorobami w przyszłości.
